Zmiany w przepisach dotyczących przeciwdziałania przestępczości środowiskowej.

1 września 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej. Wprowadziła ona zmiany do aktów prawnych takich jak m.in. kodeks karny, kodeks wykroczeń, ustawa o ochronie przyrody, ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, czy ustawa o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi.

W uzasadnieniu sporządzonym do projektu ustawy wskazano, iż celem regulacji jest zmiana granic ustawowego zagrożenia za wykroczenia i przestępstwa przeciwko środowisku. W ten sposób ustawodawca dąży do ochrony środowiska naturalnego przed szkodliwymi działaniami, spełniającymi znamiona przestępstw lub wykroczeń przeciwko środowisku. Praktyka stosowania dotychczas obowiązującego prawa pokazuje, iż obecne sankcje karne są niewystarczające, w związku z tym, zdaniem autorów projektu ustawy, należało dokonać zmiany przepisów.

Wdrożone zmiany w przepisach są reakcją na widoczny w ostatnich latach wzrost liczby przestępstw przeciwko środowisku. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej Komendy Głównej Policji (https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-3/63472,Zanieczyszczanie-srodowiska-art-182.html) liczba wszczętych postępowań w sprawie naruszenia art. 182 kodeksu karnego (przestępstwo zanieczyszczenia środowiska) w 2019 r. wyniosła 134, natomiast w 2021 r. już 171. Liczba przestępstw stwierdzonych w 2019 r. – 29, zaś w 2021 r. – 37.

Przykładową zmianą wprowadzoną do kodeksu karnego przez ustawę z dnia 22 lipca 2022 r. jest modyfikacja art. 47 § 2 k.k., polegająca na wprowadzeniu, w przypadku skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko środowisku, obligatoryjnego orzekania przez sąd nawiązki w wysokości od 10 000 do 10 000 000 złotych na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W przypadku gdy przestępstwo zostanie popełnione nieumyślnie, nawiązka w ww. wysokości będzie orzekana fakultatywnie.

W zakresie wspomnianego wyżej art. 182 k.k. nastąpiło znaczące podwyższenie wymiaru sankcji karnych, grożących za popełnienie przestępstwa zanieczyszczenia środowiska. W obecnym stanie prawnym sprawca, który dopuścił się czynu zabronionego w postaci zanieczyszczenia wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach będzie podlegać karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli sprawca czynu działał nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Co istotne, jeżeli czyn został popełniony w związku z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli sprawca tego czynu działał nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zmiany wprowadzone do art. 185 k.k., skutkujące również zaostrzeniem odpowiedzialności karnej. Zgodnie z treścią  nowelizacji, jeżeli następstwem czynu określonego we wspomnianym wyżej art. 182 jest zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach lub istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 182 jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 182 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Co powyższa zmiana może oznaczać w kontekście ewentualnej odpowiedzialności karnej sprawcy bądź sprawców zanieczyszczenia rzeki Odry, które miało miejsce pod koniec lipca bieżącego roku? Czy winni poniosą wyższą karę? Otóż niekoniecznie. Zgodnie bowiem z art. 4 § 1 k.k., jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Ustawa względniejsza dla sprawcy to ustawa, która stwarza możliwość wydania orzeczenia korzystniejszego dla interesów sprawcy, co może skutkować przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Jednakże ocena taka musi zostać dokonana przez sąd z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

r. pr. Ewelina Gołaszewska